Avatar

Avatar гэдэг кино гараад дэлхийг бүхэлд нь байлдан дагуулаад, би өртөөд нэг тиймэрхүү өдрүүд үргэлжилж байна. Өнөөдөр зарим нэг хүний оронд ахиж үзсэн боловч догдолж, түгшсэн хэвээрээ л байх юм. Би киноны үйл явдал бичихгүй ээ, Өргөө ороод үзчихвэл хамаагүй дээр. Хувьдаа интернэтэд гарсан бичлэгүүдийг татаж авч үзчих гээд болохгүй их л тэвчих хүлээсэн дээ. Харин киноноос төрсөн хэдэн сэтгэгдлээ хуваалцах санаатай.

Хамгийн сонин нь нөгөө омгийн ахлагчийн нэрийг Eytuken гэж бичээд Этүкэн гэж дуудаад байгаа, тэр нь нэг тийм индиан байрын нэг нөхөр бий. Гэтэл нөгөө манай түүхэнд гараад байдаг Этүгэн гэдэгтэй их ижил санагдаад, бас зарим нэрс нь монголжуу ч юм шиг. Бас манайхан шиг байгаль дэлхий, газар ус, ан амьтдаа их хайрлан хамгаалж, тэдгээртээ шүтэж амьдарна. Бөөгийн шашинтай болохоор өвөг дээдсийн дуу хоолой, холбоо гээд л бидэнд танил зүйлс олон. Хамгийн онцгүй нь хүмүүс бид чинь хязгааргүй их шуналтай, түүнийгээ хангахын тулд юу ч хийж чадах улс гэдгийг маш тод томруунаар харуулж өгсөн.

Харин өчигдөр "Цасан охин" киноны нээлтэд найз маань урьсанд очиж үзэв. Жаал инээж, хавь орчныхоо хүмүүсийг цочоож байгаад гарч ирэх шив. Эрээвэр хураавар санаагаа зүүж бичсэн блогийг минь уншсан танд баярлалаа.

LPI-ын талаар эргэн дурсахуй

Саяхан нэг газар өөрийн талаар материалыг өгөх шаардлага гарахад үндсэн материалуудаас гадна сургалтанд суусан болон авсан мэргэжлийн сертификатын талаар мэдээллийг өгөх шаардлагатай болж өмнө сууж байсан сургалтууд, тэдгээрээс авсан батламжуудыг эрж олох ажилтай болов. Ингээд бичиг цаас ухаж байгаад LPI-ын сертификатыг олоод, басхүү сонирхолтой дурсамжуудаа сэргээе үү гэж бодоод.

Товчхондоо бол LPI нь RedHat, SuSE, Ubuntu эсвэл Debian гэх мэт ямар нэг линукс тархацаас үл хамаарсан яг линуксын үндсэн мэдлэг, чадвар олгох стандарт, зорилт бүхий шалтгалтын систем юм. Өөрөөр хэлбэл хэрэв та LPI-ын зорилтод мэдлэг чадваруудыг эзэмшиж, сертификат авах юм бол аль ч төрлийн линукс систем дээр ажиллаж чадах, дэлхийд хүлээн зөвшөөрөгдсөн мэргэжилтэн болж байна гэсэн үг. Тухайн үед Филлипинд очоод бичиж байсан блог, дараа нь шалгалтанд тэнцэж сертификат авсныхаа дараа бичсэн блогийг сонирхоорой. Өөрөө уншсан чинь дурсамжтай бас их сонин, гоё байна шүү.

Ажилд авна

Би бээр өөрийн блогоор дамжуулан өөрийн үзэл бодол, болж буй үйл явдлын талаар өөрийн байр суурь, технологийн талаар мэдээ мэдээллийг солилцохыг эрмэлзэн өнөөг хүрсэн. Харин энэ удаад өөрийн компанид ажилтан шалгаруулан авахаар мэдээлэл тавьж байна. Системийн администратор, пайтон (python) програмчны орон тоонд ажилтан авна.

Компаний маань нэр "Адсолукс Монголиа" ХХК, нээлттэй програм хангамж дээр суурилсан төрөл бүрийн шийдлийг үйлчлүүлэгчиддээ боловсруулж өгч, үйлчилгээ үзүүлдэг бөгөөд мэдээллийн аюулгүй байдал, системийн найдвартай ажиллагаанд түлхүү анхаарал хандуулан ажилладаг. Шинийг турших, ихийг хийж бүтээх хүсэлтэй, бүтээлч, өөрийгөө хөгжүүлэх, ачаалал даах чадвартай, тууштай, үнэнч шударга, зарчимтай залуусыг бид системийн администратор, хөгжүүлэгч буюу програмчны орон тоонд ажилд урьж байна. Хэрэв та энэ ажлыг сонирхож байгаа бол, мөн өөрийгөө дээрх шалгууруудыг хангаж байгаа гэж үзэж байгаа бол http://www.adsolux.com/mn/jobs хаягаар орж илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл аваарай.

Этгээд хэл

Ц.Шагдарсүрэн эрдэмтэний "Эх хэлээ эвдэхгүй юм сан..." номны талаар Эрдэнэчимэг эгчээс сонсоод эрэл хайгуулж болж байж арай гэж олж авав. Олон зүйлийг бодогдуулсан энэ номыг шимтэн уншиж байхад доорх шүлэг таалагдсан тул доор хуулбарлан бичив.

Үг нь монгол, өгүүлбэр нь орос,
Үзэхэд этгээд сонины хэл,
Өв соёлоо үл тоомсорлон,
Өнөөгийн байдал ийм болбай,
Зуун түмэн үгтэй хэлэнд
Зуд туссаныг үнэмшихүйеэ бэрх
Харийн үгээр далайлгагсадыг
Хамагийн боловсорсон гэхэд бэрх.
Гадаадын үгээр гайхуулагсдыг
Гарамгай эрдэмтэн гэхэд бэрх.
Хэвлэл сонин үзсэн үдэштээ
Хэлний шинжлэлтэний нойр хулжаад,
Хэвтэвч, сэтгэлд эвгүй үг,
Хэнхдэг дээр чулуу дарах мэт,
Харь үгийн бүлхинд хахаж,
Харанхуй шөнө хар дарах мэт.

Б.Ринчен
1958.05.07

Gentoo

Gentoo гэх нэгэн төрлийн линукс тархац байх, гол онцлог нь portage нэртэй програм хангамж удирдах (software management) системийн тусламжтайгаар суулгах хэрэгтэй бүх програмуудаа эх кодоос нь байгуулж (build) суулгадаг юм. Эх кодоос бүгдийг байгуулахын давуу тал нь тухайн програм хангамжийг яг юу хийх боломжтой байх вэ, хэрхэн байгуулах вэ гээд маш нарийн тохиргоонуудыг хийх уян хатан боломж олгодогт оршино. Мөн эмхэтгэгчийн (compiler) тусгай тохиргооны тусламжтайгаар 386, pentium4, xeon, core2 эсвэл opteron гэх мэт процессоруудад зориулан оновчлол (optimization) хийж, илүү өндөр хурдыг гаргах боломжтой. Энгийн линукс тархацууд нь 386-с хойшхи бүх процессорт тохирохоор ерөнхийлөн байгуулагдсан байдаг тул сүүлийн үеийн давуу талуудыг ашигладаггүй. Ер нь бүх зүйлсийг тохируулах боломжтой болохоор яг өөрийн хүссэн, ямар ч илүү дутуу зүйлгүй систем босгох боломжийг олгоно. Хамгийн хэцүү нь үүнд зарцуулах цаг хугацаа.

2005 он гэж санаж байна би гэдэг хүн улаан Gentoo-чин болов. Судлаад л, суулгаад л, устгаад л ёстой хольж сольж ажлын ихэнх цагийг үүнд зориулдаг байсан юм шиг. Одоогийнхоор 30 минутад суулгачих Ubuntu системийн тал орчимыг л суулгах гэж бараг л 3 хононо шүү дээ. OpenOffice.org-ыг байгуулах гэж л дор хаяж 8 цаг зарцуулдаг байв. Бүгдийг эх кодоос байгуулж суулгана, бүр линуксын цөмийг ч бас. Цөмийг гараар суулгах нь зөвхөн хэрэгтэй зүйлс болон төхөөрөмжүүдийг идэвхижүүлж бусдыг хасах боломжийг олгох ба жижиг хэмжээтэй, басхүү маш хурдан ачаалдаг цөмийг байгуулах боломжтой болдог. Мэдээж бас маш удаан ажилладаг, зарим төхөөрөмж нь ажилладаггүй эсвэл бүр огт ажиллахгүй цөм байгуулах ч боломжийг олгоно. Гэвч бүтэн 3 хоног сууж байж арай гэж ажилд оруулсан системээ нэг л буруу үйлдлээр үгүй хийх ба үүнийгээ сэргээх гэж ахиад л 3 хоног сууна. Суулгах нь их цаг орно, тогтвортой бас ажиллагаатай систем байлгаж арчлах нь төвөгтэйн улмаас үндсэн ажлаа биш системтэйгээ зууралдаж хамаг цагаа барж байсан учир нэлээн хэдэн сар ашигласны дараа татгалзаж, эргэлт буцалтгүй Ubuntu-чин болсон юм.

Сая нэг систем суулгах шаардлага гартал цаанаас нь Gentoo тавихыг зөвлөж байна. Өмнө нь ямар суулгаж байгаагүй биш болно гэж бодоод зөвшөөрч орхилоо. Маш их зүйлийг интернэтээс явц дундаа татаж суулгадаг болохоор бас оролдоогүй их удсан болохоор маш бага багаар явуулсаар нэг юм суулгаж дуусав. Гэхдээ бүгдийг эхнээс нь суулгалгүй хамгийн бэлэн, хамгийн хурдан аргаар нь суулгасан юм. Хамгийн хэцүү хэсэг нь линукс цөм тохируулах байв. Өмнө нь намайг байгуулдаг байхад дөнгөж 2.6 хувилбар гараад байсан юм, харин сая ороод үзвэл тохиргоо болон боломжууд нь маш их өөрчлөгдөж, зарим талаар илүү хялбар ч болсон юм шиг, эсвэл бүр хэцүү олон сонголттой болсон ч юм шиг санагдана. Ухантаж байгаад ямар нэг алдаагүй байгуулж дуусаад ачаалж үзтэл сүлжээний карт нь ажилладаггүй, дахин тохиргоо хийж сүлжээний картыг нь идэвхижүүлж байгуулж байж нэг юм сүлжээнд холбов. Маш олон юм хасч, зөвхөн хэрэгтэй хэсгүүдээ үлдээсэн болохоор маш хурдан систем бэлэн болж, бас маш хурдан унтарч байна. Суурь систем ч бэлэн болж миний ажил ч дуусав. Харин одооноос Ubuntu-ийнхээ цөмийг нарийн тохиргоо хийгээд байгуулбал яадаг бол гэж бодогдох боллоо.

Галт хэрэмийн талаар...

Сүүлийн үед мэдээллийн технологийн хэрэглээ нэмэгдэж, илүү өндөр чухал түвшинд ашиглагдахын хэрээр түүний аюулгүй байдлын асуудлууд их чухлаар тавигдаж эхэлж буй бололтой. Эргэн тойронд хүмүүс сүлжээ, серверийнхээ аюулгүй байдал, хамгаалалтыг хэрхэн сайжруулах талаар ярих нь улам нэмэгдээд ч байгаа юм шиг эсвэл би өмнө нь анзаардаггүй байсан юм болов уу. Ямар ч байсан үүнд анхаардаг болсон нь сайн хэрэг ч галт хэрэм буюу firewall-ын талаар ойлголт миний ойлгодгоос арай л өөр байгаад байх шиг. Иймд би өөрийн ойлголтын талаар аль болох энгийнээр хийсвэрлэн бичихээр шийдлээ.

Мэдээллийн сүлжээ болон интернэтээр урсаж буй мэдээлэл нь анх харахад хялбар юм шиг боловч цаанаа маш нарийн зохицуулалтууд явагдаж байдаг. Жишээ нь, хаяглалт. Гудамж талбай, тодорхой байршил нь Монгол Улс, Улаанбаатар хот, Сүхбаатар дүүрэг гэх мэт өөрийн гэсэн хаягтай байдагтай адил сүлжээнд ажиллаж буй ямар ч төхөөрөмж өөрийн гэсэн хаягтай байдаг бөгөөд үүнийг IP хаяг гэж нэрлэдэг. IP хаяг нь цэгээр таслагдсан 0-255 хүртэл 4 тоогоор илэрхийлэгддэг ба 192.168.0.1 маягаар харагддаг. Бидний мэдэх аль ч хөдөлгөөн эхлэх цэг болон дуусах цэг гэж байдагтай адилаар сүлжээн дахь мэдээллийн буюу битийн хөдөлгөөн нь эхлэх болон очих хаяг гэж байдаг ба IP хаягаар илэрхийлэгддэг. Энэ хаягийн тусламжтайгаар сүлжээнд ажиллаж буй төхөөрөмжүүд нь мэдээллийг өөрт зориулагдсан эсэхийг ялгаж зарим нь цааш дамжуулах гэх мэт нарийн ажлуудыг гүйцэтгэнэ. Дараагийн ойлгох ёстой чухал зүйл бол порт юм. Ус дамжуулах хоолойтой зүрлэж болох юм уу даа. Усны хоолой нь халуун усны, хүйтэн усны, халаалтын буюу паарны, бохирын гэж тус тусдаа байдаг, тус тусаар нь өөр өөр ус гойждог шиг интернэтэд буй үйлчилгээ бүр нь өөрийн гэсэн портоор дамжиж хэрэглэгчид хүрдэг. Жишээ нь, ямар вэб үзэж байгаагаас үл хамааран бид 80-р порт, хэнд ямар захидал илгээж буйгаас үл хамааран цахим захидал дамжуулахад 25-р порт ашиглагддаг. Бас нэг чухал ойлголт нь дамжуулах протокол буюу TCP UDP-ийн талаар ойлголт юм. Сүлжээгээр дамжиж буй зарим мэдээлэл очих эзэндээ бүрэн бүтэн очих шаардлагатай байдаг бол зарим нь үгүй. Бүрэн бүтэн очих шаардлагатай үед TCP-г ашиглах бөгөөд мэдээллийн эд ширхэг бүрийг бүрэн бүтэн очсон эсэхийг тусгай технологийн тусламжтайгаар нарийн шалгах ба дутсан зүйл байвал нөхөх зорилгоор дахин илгээдэг. Өөрөөр хэлбэл таны үзэж буй вэб хуудасны үсэг дутуу, зураг нь баларчихсан байхыг хүсэхгүй биз дээ. Гэхдээ энэ шалгалт, дахин дамжуулалт нь дамжуулах хурдыг бууруулж, зарим нөхцөлд тийм ч тохирдоггүй тул UDP ашиглах хэрэг гардаг. UDP дээр мэдээллийн эд эс бүрийг очсон эсэхийг шалгахгүйгээр зүгээр л ус шүршиж буй мэт дамжуулж орхидог. Энэ нь ихэвчлэн дуу дүрс дамжуулахад тохиромжтой байдаг.

Буруу ойлголтыг залруулах нь. Вэб маань халдлагад өртчихлөө вэбийнхээ хамгаалалтыг сайжруулах хэрэгтэй байна, галт хэрэм хэрхэн суулгавал хамгаалах вэ, СПАМ их ирэх юм галт хэрэм суулгаж хаах хэрэгтэй байна гэх мэт ярьж байхыг бас надаас асууж байхыг олон удаа сонссон. Эдгээр тохиолдлуудад галт хэрэм огт тус болохгүй, галт хэрэм нь арай өөр зориулалттай. Галт хэрэм нь зөвхөн холболт хэнээс хэн рүү, ямар портоор бас TCP эсвэл UDP үү гэдэг дээр үндэслэж зөвшөөрөх эс зөвшөөрөх шийдвэрийг гаргадаг. Өөрөөр хэлбэл хэнээс хэн рүү холболт тогтоож, ямар хоолойгоор яаж (TCP/UDP) мэдээлэл дамжуулах талаар л зохицуулалт хийдэг. Гэвч тэрхүү хоолойгоор ямар мэдээлэл урсаж байгааг огт хянадаггүй бас боломжгүй юм. Энэ нь бид халуун усны цорго нээхэд халуус ус тасраад хүйтэн ус гоожиж байна уу, эсвэл зэвтэй байна уу гэдгийг хянах боломжгүйтэй адил юм. Ямар мэдээлэл дамжиж байгааг хянахын тулд тухайн интернэтийн үйлчилгээнд тохирсон технологиудыг сонгож ашиглах хэрэгтэй болдог. Тиймээс галт хэрэм нь хамгаалалт мөн боловч бүх зүйлээс хамгаалах бүрэн хэмжээний хамгаалалт биш юм шүү.

UFW болон Squid гарын авлага

Сүүлийн хэд хоног ноорог маягаар бичиж байсан гарын авлага ч юм уу заавар ч юм уу зүйлээ LiMNux Wiki-д орууллаа. Нэг нь UFW гэх багажын талаар, нөгөө нь Squid прокси серверийн талаар юм. Товчхон танилцуулбал UFW нь iptables ашиглан сүлжээний галт хэрэм (firewall) үүсгэн хамгаалалт хийхийг маш хялбарчилсан багаж бөгөөд үнэхээр маш хялбарчилж байгаа. Хэдийгээр интернэтийн хурд нэмэгдэж, үнэ хямдарч байгаа ч улам их хурд хэрэгтэй болж, эсвэл байгаа хурдаа үр дүнтэй ашиглах хэрэгцээ тулгарч байгаа. Иймд Squid ашиглан хэрхэн үүнийг шийдэх талаар маш товч гарын авлага орууллаа. Аль аль дээр нь чанарын асуудал байгааг хүлээн зөвшөөрч байгаа тул санал хүсэлт, сайжруулах зүйлийг сайжруулаад явахыг хүсч байна.

Би маргаашнаас ажиллахгүй

Өнөө өглөөхөн гэрээс гарахдаа би хүсэл мөрөөдөлтэй, хийж бүтэх чин эрмэлзэлтэй бас амьдрал минь миний хичээл зүтгэлээс бүрэн хамаарна гэж боддог байлаа. Бүх зүйл надаас хамаарах учир мэдлэг, боловсролтой, туршлагатай байхыг эрмэлзэж цаг үргэлж шинийг эрэлхийлж, шинэ зүйлс судлаж, туршиж тэдгээрийгээ амьдралд хэрэгжүүлэхийг маш их хүсдэг байлаа. Ингэж их хичээсний минь үр дүн хэзээ нэгэн цаг гарна гэдэгт бат итгэдэг байсан юм. Мөн "уг нь төр засаг минь ингээд дэмжээд өгвөл", "нийгэм жаахан ийм тал руугаа өөрчлөгдвөл" гэх сэтгэл байх боловч энэ бүх өөрчлөлтөд би ч бас нөлөөлж чадна гэж бодож, эндүүрч явсан бололтой.

Маргаашнаас би ажил хийхгүй, яагаад гэвэл хийсэн хийгээгүй төр минь намайг халамжилж сайхан амьдруулах насан туршийн баталгааг өгөхөөр болж байна. Оюу толгойн гэрээ зурагдаад төсөл ажилдаа орчихлоо, удахгүй араас нь Таван толгойн нүүрс, Мардайн уран, Асгатын мөнгөний гээд олон ордуудын гэрээ зурагдсанаар эх орны маань хэтэвч зузаарч хүн бүрийг "монгол хүн" болж "амьд явсных нь төлөө" халамжилж, тойглох юм гэнэ. Хэн яаж хөдөлмөрлөж байгаагаас үл хамаарч бүгд ижил тэгш сайхан амьдрах юм гэнэ, яг л өвөө эмээгийн ярьдаг "хуучны сайхан цаг" шиг. Ингээд ирэхээр сайхан юм шиг хэрнээ нөгөө талаас хэн ч өөрөө өөрийнхөө төлөө санаа тавилгүй, зүтгэл гаргалгүй амьдарч болдог нийтээрээ хавтгай үүрэг хариуцлагагүй нийгэм рүү яваад байна уу даа. Явцдаа энэ нь хүмүүсийн идэвхи зүтгэл, хүсэл мөрөөдлийг устгаж "хүн сүг" эсвэл амьдардаг биш "амьд явдаг" хүн болгох вий гэдгээс айж байна. Би хүсэхгүй байна.

Төр маань өнөөдөр намайг "иргэний үүргээ" биелүүлж хүн амын шинэчлэсэн тоолологод хамрагдсаны төлөө шагнах гэж байна. Харин үүргээ биелүүлээгүй нэг нь зүгээр л "шагналгүй" хоцроно. Бидний амьдарч буй нийгэмд үүргээ биелүүлээгүйн төлөө хариуцлага тооцдог биш харин үүргээ биелүүлэхээр нь шагнадаг, биелүүлээгүй нэгнийнх нь "толгойг илээд" өнгөрдөг болж байгаа юм байна. Ардчилсан нийгэмд үүрэг бол үүрэг, шагналтай шагналгүй биелүүлэх ёстой, харин эрх бол тусдаа ойлголт юм. Үр дүнд нь үргэлж "гар хардаг", шагнал горьддог, гар хүндрүүлж байж л хөдөлдөг хачин "гацаа" гажиг нийгэм үүсэх вий дээ. Хувьдаа үүргээ биелүүлэх үүднээс заавал очно доо гэж бодож байсан ч шагналыг нь бодохоор дургүй хүрээд байх юм. Үүргээ биелүүлээгүйтэй нь хариуцлага тооцвол илүү үр дүнтэй байх бус уу.

Бидний өнөөдөр "бие гүйцсэн" гээд байгаа ардчилсан нийгэм маань хувь хүнийг өөрөөс нь хамаатуулж, төрөөс нь ижил тэгш боломж олгох тухай биш билүү. Хэн илүү боловсролтой, хэн илүү хөдөлмөрлөж буй нь сайхан амьдрах жамтай, хэн залхуу хэн олхиогүй нь шалгарч хоцрох ёстой биш билүү. Энэ л ухаанаар хандаж "тундас" болж үлдэхгүйн тулд өдөр бүр шинийг эрэлхийлж, илүү ихийг сурч мэдэх, хийж бүтээхийг эрмэлзэж ирсэн. Би өнөө өглөөхөн гэрээс гарахдаа би амьд явах биш амьдрах ёстой, амьдрах амьдрахдаа хүн шиг, дутагдах гачигдах зүйлгүй амьдрах ёстой, тэгээд энэ бүхэн надаас өөрөөс минь бүрэн шалтгаална гэж боддог байлаа. Бас хүн нь өөрөө хүсэл мөрөөдөлтэй, хариуцлагатай байж нийгмийг хөгжүүлдэг, илүү төгөлдөржүүлдэг гэдэгт би итгэдэг байлаа. Харин өнөөдөр нийгмийн байгаа байдал, төр засгийн маргаашийг зөгнөж байгаа байдал надад огт таалагдахгүй байна. Тэр хэдхэн суудал нь нийгмийг бүхлээр нь сааралтуулах, мянга мянган залуусын хүсэл эрмэлзлийг бөхөөх дайны үнэтэй гэж даанч бодсонгүй. Би ийм нийгмийг хүсээгүй, өнөө өглөөхөн ухаан санаанд минь байсан нийгмийг хүсч байна. Би хүсэл мөрөөдөлтэй байж, ихийг хийж бүтээмээр байна. Намайг битгий мохоо харин боломж олгоож гэж гуйж байна. Надтай адил мянга мянган залуу байгаа гэдэгт би итгэлтэй байна. Мөнгө тараах хэрэггүй, харин хөрөнгө оруулалтад, биднийг ажил хөдөлмөртэй байлгахад зарцуулаач. Төр минь бодлогоо эргэж нэг хараач....